1ngo atala

Psikologoaren ARAUDI DEONTOLOGIKO hau iharduketa-modu profesional bezala erabilgarria izan dadin egituratu izan da, Psikologiaren iharduketan, beroneri dagokion edozein arlotan. Psikologoen Elkargo Ofizialak bereganatu egiten du eta bertan zehaturiko arauei jarraituz elkargokideen lanbide-ekiera epaituko du.


2. atala

Psikologoaren lan-iharduerak Estatu Espainiarean demokratikoki ezarritako elkarbizitza eta lege-erizpideei jarraituko die batez ere.


3. atala

Bere lan-ihardueran Psikologoak kontuan izango ditu gizarte-inguruko ageri eta ixileko arauak, egoeraren osagai bezala kontsideratuz eta berauen betebehar profesionalean legeokiko adostasun edo ez adostasunek izan ditzaketen ondorioak neurtuz.


4. atala

Psikologoak bere askatasun profesionalarekiko eta legezko lanbide-iharduketarekiko edozein eragozpen edo traba mota baztertuko du, Araudi honek zehazten dituen lege eta betebeharren esparruaren barne.

5. atala

Psikologiaren iharduketa gizarte eta giza mailako helburuetarantz zuzentzen da, honako xede hauen bidez zehaz daitekena: ogasuntza, osasuna, bizitze-maila, pertsona eta taldeen bilakaeraren osotasuna, gizarte eta gizabanako sail guztietan. Psikologoa gizabide eta gizartezko xede hauen jarraitzaile bakarra ez denez gero, komenigarria eta kasu batzuetan beharrezkoa bilakatzen da beste arloetako profesionalekiko elkarlana eta elkarren artean ezagutzea, bakoitzaren eskubideen kaltetan inoiz izan gabe.


6. atala

Psikologoaren lanbideak deontologia profesionalaren erizpide orokorrei darraio; gizabanakoarengako begirunea, giza-eskubideen babesa, erantzunkizuna, egiatasuna, bereroekiko zintzotasuna, tresna eta tekniken neurrizko erabilpena, profesional mailako gaitasuna, beraien eginkizun profesionalen zientziazko eta objetiboa den oinarriaren tinkotasuna.


7. atala

Psikologoak, bere aldetik, ez du pertsonen adimeneko eta gorputzezko askatasun eta osotasunaren aurkako ekintzarik burutuko ezta horretarako languduko ere. Torturak eta tratu txarretan parte hartze zuzen edo zeharkakoak, lege-haustez gain, Psikologoen etika profesionalarekiko eraso gogorra suposatzen dute. Hauek ez dute parterik hartuko inolaz ere, ezta ikertzaile gisara ere, estalgile edo aholkulari bezala, torturaren praktikan, eta beste biderapen anker, bihotz-gabe edo lotsagarrietan direnak direlarik ekintza hauen jasaileak, salaketa, lege-hauste, leporatzen zaizkien susmoak, edo haietatik lortu nahi diren informazioak, eta arma-auzi egoera, gerra zibila, iraultza, terrorismo edo beste edozer gauza, era honetako prozedurak zuritzen haleginduko diralarik.


8. atala

Psikologo guztien betebeharra da norbaitek giza eskubideen kontrako eraso, tratu txar edo espetxeratze baldintza anker, bihotz-gabe edota lotsarazleak jasan izan dituela jakin ezkero Elkargo-erakundeak gutxienez behintzat honen jakitun ipintzea.


9. atala

Psikologoak bere bezeroen irizpide moral eta erligiosoak errespetatu egingo ditu, baina gaiok ez dira oztopo izango iharduketaren onerako beharrezkoa den guztian.


10. atala

Bere zerbitzuen prestaketan, Psikologoak ez du egingo inolako bereizpenik, jaiotze, adina, jatorri, sexu, sinismen, ideologia, naziotasun, gizarte maila, edo beste edonolako diferentziarengatik.


11. atala

Psikologoa ez da bere lanbide-iharduketak eskeintzen dion botere edo nagusitzaz baliatuko norbere edo inoren onurarako ezta irabazirako ere.


12. atala

Bere txosten idatzietan bereziki, Psikologoa guztiz zuhur, begiratu eta kritikoa izango da, berezi eta baliogabeko etiketetan errez jausten diren nozioen aurrean, normal/anormal, gaitua/ez-gaitua, edo argitsu/argibako ereduetakoak.


13. atala

Psikologoa, pertsona konkretuen kasuak berari eman izan diezazkien ez da sekula hauek bereganatzeko azpijokoetan sartuko, eta ez du parte hartuko esparru jakinean bere lanbiderako monopolioa ia ziurtatuko dioten ekintzetan. Herri-erakunderen beten diharduen Psikologoa ez da egoera hontaz baliatuko bere bakarreko iharduketara kasuak erakartzeko.


14. atala

Psikologoak ez du bidegabeki bere izena edo izenpenik erabiltzen utziko, ikasketa-agiri eta beharrezko prestakuntzarik gabe Psikologi arloko iharduketa-ekintzak burutzen dituzten pertsonei, eta ezagutzen dituen sasikeri kasuak salatu egingo ditu. Ez du bere agiripean ekintza huts edo gezurrezkorik izkutatuko.


15. atala

Kontrajarririko erakunde edo personal mailako zuduen aurrean aurkitzen denean Psikologoa bere eginkizuna ahalik eta hitz alderagabekoenekin egiten ahaleginduko da. Erakunde batetan bere zeregina betetzeak ez dio Psikologoari erakunde horrekin berarekin harreman txarrean sar daitezkeen pertsonei merezitako arreta, begirapen, eta adiera ukatzerik suposatuko; horrezaz gainera, sarritan Psikologoa erakundeetako agintarien aurrean ezken hauen babesle bilakatu beharrean egongo da, legez horrela eskatzen den kasuetan.

16. atala

Psikologo lanbidearen eginbehar eta eskubideak profesional mailako independentzi eta askatasunezko erizpide batetan oinarriturik antolatzen dira, erakunde jakinean bete dezakeen agintemaila edozein izan litekelarik beste profesional eta goiko-agintari batzuekiko.


17. atala

Psikologoaren aginpide profesionala bere egin-beharrak betetzeko duen gaitasun eta presakuntzan oinarritzen da. Psikologoak, bere ekintzetan aukeratzen dituen prozedura, teknika, tresna eta bideetan profesionalki gaitua eta berariz prestaturik egon behar du. Bere lan-iharduerakoa da eskubide profesionalean gaukotuta egoteko etengabeko ahalegina. Bere eskubideen xedeak eta bere tekniken mugakerak antz eman behar ditu.


18. atala

Teoria, bide eta eskolen legezko ezberdintasunaren kalterik gabe, Psikologoak ez ditu indarrean dagoen zientzi ezagupenaren barruan neurriz aztertu gabeko prozedura edo bideak erabiliko. Oraindik egiaztatu gabeko teknikabide edo trenza berriak neurtzeko ikerketetan, bezeroa jakinaren gainean jarriko du ezertan hasi orduko.


19. atala

Berezi Psikologiari dagokion edozein material mota, azterpenaz beste eginbidez edo esku-hartzen, Psikologoaren erabilpenera geratzen da mugatuta, eta, era berean, hauek lanbidearekin zerikusirik ez dutenei eskuratzeaz ondo jogoko dira. Psikologoak bideratu edo behar denean ziurtatu egingo dute agiri psikologikoen zaintza.


20. atala

Saio edo ebaluaketa psikologiko zehatzak zigortzezko beste esparru eta eskubide profesionalekin harreman estuak biribilkatzen dituenean, Psikologoa erako lokarriak ziurtatzen saiatuko da, bai berak bere aldetik zein bezeroari halaxe aditzera eman eta jakineraziz, zentzu horretan laguntasuna eskeiniz.


21. atala

Psikologiaren iharduketa ez da nahastu behar, ez praktikan, ezta bere jendaurreko aurkezpenean ere, psikologiaren zientziazko oinarritik kanpoko praktika eta beste prozedura batzuekin.


22. atala

Lanbide-iharduketan, erazkoa deritzaion zientziazko gaitzezpenaren kalterik gabe, Psikologoak ez die izenik kenduko bere bide edo besteren batekin lanean ari diren lankide edo gainerako profesionalei, eta begirunez mintzatuko da sinesgarritasun zientifiko eta profesionala duten eskola eta iharduketa motez.


23. atala

Psikologi iharduketa, psikologoen euren eta beste lanbide batzuen artean elkarrenganako errespetua zaintzean oinarritzen da, breziki norberagandik hurbilen dauden ekintza-esparruetako lankideen artean, elkarri dioten begirunearen eskubide eta betebeharrak gorderik.

24. atala

Psikologoak ez du bere zerbitzurik eskeiniko txarto erabilia izan litekela susmatzen duenean edota pertsona, talde, erakunde eta elkargoen aurka joan daitekela jakin dakienean.


25. atala

Psikologoak, pertsona, talde, erakunde edo komunitateen artekari izatearen ardura hartzean, ezarritako erlazioaren berekiko ezaugarriez, aztertzen ari den arazoez, aurrean jarri dituen helburuez eta erabilitako bideaz behar den informazioa eskeiniko du. Garatasun-adina baino gazteago edo legez ezinduen kasuan, haien guraso edo arduradunei jakineraziko zaie. Edonola ere, pertsonen erabiltzea baztertu egingo da eta hauen garapen eta autonomia lortzera joko da.


26. atala

Psikologoak bere parte hartzea bukatutzat eman beharko du eta ezin izango du ez isilean ezta azpikeriaz ere luzatu, aldez auretik jarritako helburuak lorturik zein bere esku dituen bide eta errekurtsoak erabiliz eta bidezko denboraldia igarota hauek lortzeko gai ez dela ematen badu. Kasu hontan, dagokion pertsona, talde, erakunde edo komunitateari lagungarri izan dakiokeen beste psikologo edo profesionalen baten izena eman beharko zaio.


27. atala

Ez da inolaz ere iharduketa uzteko askatasuna eta bete psikologo edo profesional batengana jotzea mugatuko; bezeroak aukeratzeko duen eskubidea ahalik eta gehien indartuko da. Psikologoak bere iharduera beste profesional batenarerik batera egina izan ez dadin eskatzeko eskubidea du.


28. atala

Psikologoak ezin izango du bere estatusak ekar diezaion betereaz baliatuz lan-baldintza berezirik ezta egoera normalean jasotzen diren baino diru-sari handiagorik eskatu.


29. atala

Era berean, ez du bere betebeharra esta funtzioa zalantzaz edo nabarduraz agertarazi dazakeen egoera nahasirik sortaraziko.


30. atala

Psikologoak ez du beste psikologo batzuk hasitako iharduketetan sartzerik ezango.


31. atala

Psikologoaren zerbitzuak merkataritza-berriemanketa, politika eta antzeko kanpainak egin edo aholkatzeko eskatzen direnetan, psikologoak edukien egiatasuna eta pertsonenganako begirunea gordetzeko laguntza emango du.


32. atala

Psikologoak lanbidez bete ezin izango dituen gezurrezko ustantzarik ez sorrarazteko ardura handi izan beharko du.

33. atala

Psikologo guztiek, lanbideari dagokionean, zientziaren eta psikologia-lanbidearen aurrerapidean laguntza emanten saiatuko da, bere arloan ikertuz, arauak eta lan zientifikoaren betekizunak gordez eta bere jakinduria ikasle eta beste profesionalei azalduz, zientzia-baliapideen arabera edota irakaskuntzaren bidez.


34. atala

Ikerketari dagokonean, psikologoak ez du inolaz ere kalte iraunkor, osatu ezin edo ezbeharrekorik sortaraziko pertsonarengan, larriagoak baztertzeko asmoz. Edozein ikerketatan parte hartu ahal izateko, dagokien pertsonen ageriko baimena beharko da edota guraso zein arduradunarena adinbako edo ezinduen kasuetan.


35. atala

Psikologi ikerketarako kalte igarokorrak eta gaitzak, hala nola, danbateko elektrikoak edo soma-galtzea beharrezkoak izan daitezenean, ikerlariak, lehen bait lehen ziurtatu behar du ikerketa-saioetan parte hartzen dutenek askatasun osoz, kanpoko inolako behartasunik gabe, aritzen direna, eta ez ditu onartu kalte hauen berri eman eta ondorengo baimena lortu arte. Hasiera batetan baimena eman izan arren, sujetoak edozein momentutan uko egin ahal izango dio saioan parte hartzeari.


36. atala

Ikerketarako iruzurra edo etsipena errekurtso moduan erabili behar direnean, psikologoak hauek sujetoarengan ez dutela kalte iraunkorrik sortuko ziurtatu behar du, eta hala beharrik, iruzurraren beharrizan experimentala eta mota jakineraziko dizkie sujetoei, behin saioa edo ikerketa amaitutakoan.


37. atala

Psikologi ikerketak, saiobidezkoak zein, berezko egoeretan, ikustatuz egiten direnak, pertsonen duintasuna, sinesmenak, barrua eta lotsa gordez egin beharko dira, arlo batzutan kontu berezia izanik, biziera sexualean esaterako, alor hau gizaki gehienek bere barne gordetzen duten kontua bait da, edota zahar, zauritu eta gaixoen egoeretan, nolabaiteko ezintasun sozialaz gain errespetatu eta ikertu beharreko gertaera lazgarriak baitira.


38. atala

Animaliekin saiatzean, zientzia eta gizarako balio handiko eta beharrezkoak ez diren kalte, min, eta gaitzak saieztu edo gutxitu egongo dira. Animalien ebaketa kirurjikoak hauen anestesiarekin egingo dira eta behar diren neurriak hartuko dira agertu ahal diren arazoak saiezteko. Animalien ikerketan zuzenean aritzen diren langileak hauen egoitza, erabilera esperimental eta eutanasiaz garbitzeko bideei jarraituko diete, nazioarteko arauei atxikiz. Animaliak erabili eta zaintzarako Etika Jokabiderako Psikologoen Elkargo Ofizialak argitaratu duen Gidaliburan jasota daudela.

39. atala

Psikologoak, bere iharduketan, bezeroak bere barrukoa gordetzeko duen eskubideari erabat eutsiko dio. Lanerako behar beharrezkoa dena baino ez du eskatuko, beti ere bezeroaren baimenaz.


40. atala

Iharduketan psikologoak jasotzen duen informazio guztia, bai bezeroek jakinerazitakoak zein azterketa psikotekniko edo egindako beste azalpen profesionalei esker jasotakoak, lanbide-isiltasunpean gordeko du, bakarrik bezeroaren baimena duenean apurtu ahal izango duelarik esandako azken hau. Psikologoak bere behin-behingorako laguntzaileek gauza bera egin dezaten gorde beharko du.


41. atala

Azterketa edo iharduketa psikologikoa sujetoak berak eskatuz egiten denean, honengandik jasotako informazioa bakarrik azaldu ahal izango zaie gainontzekoei, dagokionaren baimen argiaz eta baimen honen mugen barruan.


42. atala

Azterketa edo iharduketa psikologikoa sujetoa ez den beste pertsona batek eskatzen duenean -epaile, irakaskuntzako professional, guraso edo beste norbaitek-, sujetoak edo honen guraso zein arduradunek, azterketa edo iharduketaren berri euki eta ondorengo Txosten Psikologikoaren hartzailea nor den jakiteko eskubidea dute. Txosten Psikologiko baten sujetoak haren mamia jakiteko eskuidea du, honen ondorioz sujetoa ezta psikologoarengan ere kalte larririk sortarazten ez denean behintzat, nahiz eta egiteko eskaria beste pertsona batzuekandik etorri.


43. atala

Erakundeek edo edozein taldez eskatuz egindako txosten, psikologikoak, aurreko atalean aipatutakoaz gain, lehen azaldutako isilpekotasunerako egitekoa eta eskubide orokorra gordeko dute, Psikologoa zein dagokion agintaritza jaso ziren arlotik kanpo ezer ez zabaltzera beharturik daudela. Azterturiko pertsonen zerrendak eskatzen direnean, non azterketaren ondorioz ebatziriko datuen berri jasotzen den eta diagnostikoak ere zehazten diren, bai egiterapenerako, baliabideak eskuratzeko edo beste zerbaitetaratako direnean, azterturikoaren izen-deituren berri eman gabe eskeiniko dira, guztiz beharrezkoak ez direnean behintzat.


44. atala

Psikologoak ezin izango du lanean jasotako informazioa bere edo beste inoren onerako erabili, ezta dagokionaren kaltetan ere.


45. atala

Zientzia ezagutarazterako edo zabaltze edo irakaskuntzarako erabiltzen diren azterketa kliniko zein argigarrien ahozko, idatzizko, ikus-entzutezko edo bestelako azalpenak dagokion pertsona, talde edo erakundearen nortasuna gordez erabiliko dira. Azalpen ahuek emateko bideak sujetoaren nortasuna zein den errazten badu, honen aldez aurretiko baimen argia beharko da.


46. atala

Ohar psikologiko, elkarrizketa eta azterketen emaitzen errolde idatziak eta elektronikoak, aldi baterako gordez gero, psikologoaren ardurapean egongo dira, seguritatez eta isilpean, beste inork ez eskuratzeko moduan.


47. atala

Bezeroaren aldez aurretiko baimena beharko da lanezko ekintzarako behar ez den beste inor bertan agerian edo gordeta egoteko, hau da, ikasleak saioaldian edo profesionalak gaitze-mailan.


48. atala

Hartzailearentzat txosten psikologikoak argiak, zehatzak, zuzenak eta ulergarriak izan beharko dira. Azaldu beharko dutena zera da: hauen eragin eta mugak, informatzaileak dituen azalpen deberdinen ziurtasun maila, oraingo edo aldirakoak diren, egiteko erabili diren teknikabideak eta beher izan ezkero egin dituen profesionalaren ezaugarriak ere azalduz.


49. atala

Psikologoak langide-isilpekotasuna gorde egin beharko du bezeroa hil edo, herri edo norbanako erakundeen kasuan, desagertu arren.

50. atala

Psikologoak eskeintzen dituen zerbitzuen zabalkundea soila izango da, zein lanbideagiridun duen, Elkargo barruan egotea, eta kasuan kasu zein lan-alorretan diharduen edo erabilitako teknikak azalduz. Ez du inolaz ere lansariak ezta bere lan-balio, gaitasun edo arrakastazko inolako berme edo baieztapen mota ere azalduko. Beti ere iragalearen lanezko zehaztapen zuzena egingo da.


51. atala

Ekar dezakeen zigor-legezko erantzunkizunaren kaltetan, deontologia profesionaleko hauste larria da edozein bidez –iragarkiez, azalez, ager-txartelez, egitarauez, etabarrez- jabe ez den titulazioa egoztea, baita anabastu edo erratzeko bidean jartzen duten izenburu edo deiturak erabiltea ere, literarioki gezurra ez badira ere, erabiltzea, hala nola jendeari sinesteraztea dudazko eginkortasuna duten teknika eta bideak.


52. atala

Psikologoak, psikologo moduan, ez du bere izena, ospea edo irudia erabiliko jenderarentzako ogasun erabilgarriko zabalkundea egiteko, are gutxiago gezurrezko zablkundeko edozein erosgai mota denean.


53. atala

Psikologo moduan, ordea, jendetzarentzako laguntza eta argibide kanpainetan parte hartu ahal izango du, kultura, hezkuntza, osasuntza eta lanbide arloko edo gizarte-zudu bereziko beste edozein helburuz.


54. atala

Lanean ezizena erabiltzen duen psikologoak Psikologoen Elkargo Ofizialean adierazi beharko du erroldean halaxe geldi dadin.

55. atala

Psikologoak ez du onartuko legez kanpoko eskubide edo lanbidearen balio-neurketa ezta adierazten duen lansaririk.


56. atala

Aldiz, Psikologoak, ordaindu ezinik, hauen beharrizanean aurkitzen diren bezeroei dohaineko iharduketa eta ebaluaketa zerbitzuak eskeini diezazkioke.


57. atala

Lanbidearen iharduketa askean Psikologoak aldez aurretik oharteraziko du bezeroa bere ekintza profesionalengatik duen lansariaren zenbatekoaz.


58. atala

Psikologoen Elkargo Ofizialak ekintza profesional bakoitzeko gutxienezko lansariari buruzko irrizpideak ezarri ahal izango ditu, Psikologia iharduketa-saio bakoitzaren izaera, iraupena eta beste ezaugarri batzuk kontuan harturik.


59. atala

Balio-neurketa eta lansari eskurapena ez dago sendabidearen kausitze edo Psikologoaren ihardunaren emaita zehatz baten menpe.


60. atala

Psikologoak ez du jasoko inolako lansaririk, sekula ere, bezeroak beste profesional batzuei uztean.

61. atala

Psikologoen Elkargo Ofizialak sortutako Batzorde Deontologikoak, Araudi honen azalpen eta aplikapenaren ardura hartuko du bere gain. Psikologoen Elkargo Ofizialak Araudi honen hedapena ziurtatuko du gizarte erakunde sail eta profesional guztien artean. Era berean saiatuko dira baita hemen aurkeztutako erizpideak Psikologi ikasleentzat ikasgai izan daitezen Unibertsitateetan.


62. atala

Psikologiaren iharduketan Araudi Deontologikoaren arauhausteak Batzorde Deontologikoaren aurrean izan beharko dira salatuak. Zehaztapidea entzute, aurkakotasun eta emendio erizpidepean eraman beharko da aurrera; Batzordepean erabaki-salo batetin bukatuz. Jaurtze-Bartzordeak, doakionari entzunik, dagokion erabakia hartuko du, legebidearen arabera araupeko zigorraren ezarpena edo errugabetasuna ebatziz.


63. atala

Psikologoen Elkargo Ofizialak, aurkeztutako Araudi honen eskubide eta eginbeharren esparruan legezki bideratuak izan diren ekintza profesionalen ihardueragatiz, meatxatu edo erasotuak ikusten diren bateangoen babesa ziurtatzen du, bereziki lanbide-isltasun eta Psikologoaren askatasun eta duintasuna defendatuz.


64. atala

Psikologoen Elkargo Ofizialak ahaleginak egingo ditu Araudi Deontologiko honen arauak, gizarte espainiarraren aurrean lanbide eta elkargoerakundeen zinezko betebeharra adierazten dutenak. Herri-agintaritzagatik bermatutako lege-erapidetzaren parte izatera pasa daitezen, gizarteak barak giza eta gizarte esnahi haundiko lanbide baten iharduketarako ezinbestekotzat jotzen dituen neurrian.


65. atala

Psikologo bat aurkako arauen auziaren aurrean aurkitzen denean, bateraezinezkoak, legezkoak izanik, Araudi Deontologiko hontakoak izanik, kasu zehatz batetarako erasoan sartzen direnak, zuzenki ebatziko du, doakienen alde desberdin eta elkargoko Batzorde Deontologiko jakinaren gainean jarriaz.